Motivasyonun  Psikolojik Belirleyicileri Ve Bağımlılık Tedavisi

 

Motivasyon; harekete geçirici bir güç anlamına gelir ve belirli bir hedefe doğru sürekli bir biçimde harekete geçirmek için yapılması gereken çabaların bütünü olarak tanımlanmaktadır. Ayrıca motivasyon genel hatlarıyla ihtiyaçları, istekleri, dürtüleri ve ilgileri kapsayan bir kavram olarak tanımlanabilir. Motivasyon üzerinde etkiye sahip unsurlar bireylerin duygu, düşünce ve davranışlarının değerlendirilmesi ile anlaşılabilir. İnsanları motive edebilecek ortak araçlar olduğu gibi kişiye özgü araçların da varlığından söz edilebilir.

Bireylerin hedefleri doğrultusunda isteklendirilmesi konusunda oldukça etkili olan motivasyon kavramının tam olarak ne olduğunu anlayabilmek amacıyla süreçlerinin, araçlarının ve kuramlarının iyi anlaşılması gerekmektedir. Bunun nedeni olarak bireylerin farklı seviye ve farklı şekillerde motive olması gösterilebilir. Örneğin; bir birey çevresindekileri memnun etmek amacıyla motive olurken başka birey kendi iyiliği için motive olmuş olabilir.

Motivasyon insanlardaki davranış hızı, şiddeti ve devamlılığı üzerinde etkisi olan bir faktördür. Bireylerin kişisel ya da çevresel özelliklerinden etkilenen bu faktörler, motivasyon kavramında ‘içsel motivasyon’ ve ‘dışsal motivasyon’ olarak ikiye ayırır.

Düşünce, duygu ve davranışta kontrol ve yönetimin en temel unsuru içsel motivasyon kavramıdır. Bunu yaparken gereken güç etkili ve verimli bir içsel motivasyonun varlığını gerektirir. Bu gücü sürdürebilmek için lazım olan enerji de içsel motivasyonun bir niteliğidir ve hem beden hem zihinsel kabiliyetler hem de kişilik özellikleriyle yakından alakalıdır. Kısacası, içsel motivasyon ve kişilik özellikleri arasında etkileşim bulunmaktadır. Örneğin; bir kişinin ilk deneyiminde kar yağışını seyretmekten zevk alması onun sahip olduğu kişilik özellikleriyle ilişkilidir, yani özneldir. Zira başka bir kişilik aynı hissi yaşamayabilir. Bununla birlikte, zevk alan bireyin kar yağışının tekrar izlemesi, yani böyle hoş hisler veren bir deneyimi tekrar yaşayarak gerçekleşen öğrenme süreci, bu deneyimle ilgili iç motivasyonu pekiştirir ve kayıt altına alır.

Dışsal motivasyon, çevreyle ilişkilidir. Bireylerin etrafındaki faktörlerce etkilenmesi durumudur. Ödül, ceza, sosyal baskı, beklenti gibi etkiler aracılığıyla dışsal motivasyon açığa çıkar. Başka bir tabirle, dışarıdan verilen pekiştireçlerin yarattığı etki ile motivasyon yükseltilebilmektedir. Dışsal motivasyonu sağlayan öğelerin bireye bir işi yaptırabilme konusundaki içsel motivasyonu etkileme gücü vardır. Genellikle bu öğeler imrendiren ya da korkutan faktörler içerir. Bireyler hediye alma, başkalarından daha iyi olma-yapma ve/veya küçük düşmeme, utanmama isteği vb. durumlarla ilgili olarak harekete geçer.

Bağımlılık alanında tedavi motivasyonu, tedaviye cevap verme olasılığını ve istenen tedavi sonuçlarını doğrudan etkileyen çok önemli bir belirleyicidir. Kendisine özgü aşamaları ile ilerleyen bağımlılık tedavisi sürecinde elverişli motivasyonun sağlanamaması, bireylerin tedaviye başlayamamasına, yarıda bırakmasına, hedefe ulaşmadaki yetersizliklere ve nüks yaşamasına neden olabilmektedir. Yine bu esnada oluşan motivasyonel değişiklikler bireyin tedavide kalma süresi ve tedavi iş birliğiyle yakından ilişkilidir. Bireylerin tedavi olma kararı almasıyla, bu tedavi motivasyonlarını yeterli ve istikrarlı şekilde sürdürmeleri birbirlerinden çok farklı kavramlardır. Özetle; motivasyon ve tedavi başarısı arasında göz ardı edilemeyecek bir ilişki söz konusudur. Ayrıca, tedavi sürecinde de bireyler başta sahip oldukları ve ayrıca istikrarla sürdürdükleri motivasyonları kadar başarıya yakınlaşırlar.

Düzenli ve güvenilir bir motivasyon yaratmak için birtakım şartların sağlanması gerektiği düşünülmektedir. Bunlar; ihtiyaçların giderilmesi, uygun ortam sağlama, istek, seçenek arama, deneme ve tatmin olmadır. İstikrarlı ve yeterli bir tedavi motivasyonuna sahip olmak için bireyin ihtiyaçları giderilmelidir çünkü bireyin ihtiyaç duyduğu fiziksel ve psikolojik etkenler sağlanmadıkça kişinin istenen duruma gelmesi mümkün değildir. İstek motivasyon için gereklidir ve motivasyonun düşünsel öğesidir. Ayrıca istek farkına varılmış bir ihtiyaca işaret eder. İstek kişiyi seçenek aramaya iter. İstek kişiyi deneme amaçlı harekete geçirir. Deneme sonucunda yeterli seviyede tatmin duygusu yaşandığında kişi rahatlamaya ve bundan haz duymaya başar. Bu aşamalar bireyi hedefe ulaştıracak olan aşamalardır.

 

Write a comment:
*

Your email address will not be published.