Şema terapide, mod modeli diye adlandırdığımız yöntem günlük yaşam sorunlarından kişilik bozukluklarına kadar geniş bir uygulama alanına sahiptir. Gün içerisinde çocuk, ebeveyn ve yetişkin modlarımız değişiklik göstermekte ve çocukken öğrendiklerimiz ile şekillenmektedir. Bazen kendimizi mutlu, enerjik bazen de değersiz, kusurlu ya da mutsuz hissedebiliriz. Tüm bu duygular ve yaşanılanlar sonucunda kendimizi tıpkı ebeveynimiz gibi eleştirebilir, cezalandırabilir ya da tam tersi motive edebiliriz. Bu modların hepsi bizim içsel yanlarımızdır.

Ebeveyn modunda kendimizi baskı altında, eleştirilmiş, reddedilmiş hissedebiliriz. Bu modların kökeni çocukluğa dayanmaktadır. Yetişkinlik hayatımızda da bu olumsuz sesleri sıklıkla duyabiliriz. Çünkü bu sesler, ebeveynlerimiz ya da diğer bakım verenlerimiz tarafından öğrendiğimiz ve duyduğumuz seslerdir. Çocuklukta öğrendiğimiz bu sözleri, yetişkinlik hayatımızda yaşadığımız her olumsuz durumda kendimize söyleyebiliriz.

Cezalandırıcı ebeveyn modu kendimize söylediğimiz sert cümleleri içerir. “Senden bir şey olmaz.”, “Yine beceremedin, başarısız oldun.”, “Güzel şeyleri haketmiyorsun.” gibi kendimize suçlayıcı ve yargılayıcı yaklaşmaktır. Kısaca, içimizde yaşayan kötü ebeveynin temsilleridir. Kötü hissetmek için bir başkasının sözlerine ihtiyacımız yoktur. Çünkü artık bunu kendi kendimize yaparız.

Cezalandırıcı ebeveyn modunu sıklıkla kullanan kişiler, genel anlamda istismara açık hale gelebilirler. Alkol ve madde kullanımı olan bireylerin geçmişlerine baktığımızda da sıklıkla ebeveynleri tarafından yargılandıklarını, sevilmediklerini düşündüklerini görmekteyiz. Bu kişiler, yetişkin olduklarında da aynı tutumları kendilerine göstermektedir. Kendilerini cezalandırmak için alkol ve madde kullanımına yönelmektedir. Başarısız bırakma girişimleri olduğunda kendilerine fazla yüklenmekte ve acımasızca eleştirmektedir. Bu da tedavi sürecini olumsuz etkilemektedir. Ancak, bu durum öğrenilmiş bir deneyimdir. Nasıl çocukken kendimizi cezalandırmayı öğrendiysek kendimize şefkat göstermeyi, hatalarımızla kabul etmeyi de öğrenebiliriz. Bağımlı olan birey, artık neden bağımlı olduğu ile ilgili değil bu durumu nasıl çözeceğini düşünerek, geçmişin deneyimlerinden ders alarak hayatına devam etmelidir. Bunun için de uzmanlardan destek alması ve şema terapi ekolü ile çalışması oldukça önemlidir.

Klinik Psikolog Gülşah TEKMİL IŞIN.

Write a comment:
*

Your email address will not be published.